Giỏ hàng

Nếp Tan

70,000

Bà con người Thái sử dụng nguồn nguyên liệu sẵn có ở địa phương để chế biến các món ăn, thức uống hàng ngày. Trong cơ cấu bữa ăn, lương thực chính là gạo nếp và gạo tẻ, trong đó gạo nếp trồng trên nương rẫy được dùng phổ biến hàng ngày. Trong các loại nếp bà con hay sử dụng thì nếp Tan nương là giống nếp thơm ngon, nổi tiếng nhất ở vùng đất Tây Bắc.

Nếp Tan Mường Và (xã Mường Và, huyện Sốp Cộp, tỉnh Sơn La) được nhiều người biết đến vì hương vị đậm đà và độ dẻo thơm đặc trưng của nó. Những ai đã từng thưởng thức nắm xôi làm từ loại nếp này dù chỉ ăn một lần nhưng sẽ nhớ cả đời về vị thơm ngon khó cưỡng... Giống lúa nếp Tan được bà con dân tộc Thái  ở Mường Và lưu giữ từ thế hệ này qua thế hệ khác, nhà nào cũng có từ 1 đến 2 sào ruộng để trồng với nhiều loại giống như Tan Nhe, Tan Hin, Tan Lo. Trong đó, chủ yếu là giống nếp Tan Nhe, Tan Hin. Đặc biệt, trong lễ hội Khẩu hó và Xên mường - 2 lễ hội lớn của đồng bào vùng này, không thể thiếu những mâm xôi nếp Tan.

Nếp Tan, mỗi năm chỉ trồng được một vụ. Bà con bắt đầu gieo mạ từ cuối tháng 4, cấy vào tháng 6, 7 vì tuổi mạ giống lúa này kéo dài hơn tháng (bình quân khoảng 40 đến 45 ngày). Bắt đầu thu hoạch từ trung tuần tháng 10 đến tháng 11. Nếp Tan Mường Và có hạt to, thơm, dẻo. Gạo nếp này đồ xôi mang đi nương để đến vài ngày mà cơm vẫn không bị cứng nên bà con rất ưa chuộng.

Ngày thường, bà con chỉ cần xôi trắng hoặc xôi đậu, quạt ráo rồi để vào trong ếp khẩu. Nhưng đến ngày Tết hoặc dịp lễ hội, với bàn tay khéo léo của những người phụ nữ Thái, các món xôi được biến hóa rất phong phú và đẹp mắt, như: xôi 2 màu (trắng - xanh hoặc trắng - tím), xôi 3 màu (trắng -đỏ - tím hoặc trắng - xanh - tím), xôi kê, xôi nu (củ nâu), xôi củ mài... rất thơm ngon và hấp dẫn.

Dụng cụ để đồ xôi là chõ xôi là dụng cụ đồ xôi bằng gỗ được làm từ thân cây được gọt đẽo để thủng hai đầu, đầu to để đậy vung, đầu bé cài bằng phên đan tre nứa hoặc đan bằng tre hai lớp.

Ở dưới là cái ninh, dùng để cho nước vào đun sôi lấy hơi cho hạt gạo chín. Gạo được ngâm từ 5-7 tiếng. Sau đó, gạo được đãi kỹ, rồi để ráo. Cho gạo vào chõ đặt lên ninh nhưng không ấn gạo để có những kẽ hở cho xôi lên hơi. Quá trình đồ xôi phải giữ lửa cháy đều, giúp xôi chín dẻo và thơm, cầm nắm không bị dính tay. Để xôi ngon dẻo, đồng bào thường xôi hai lần. Khi xôi lần 1 gần chín (hạt gạo chuyển sang màu trong hết) thì đổ ra để nguội sau đó cho xôi vào nấu lần 2. Lần 2 nấu kỹ tầm 20-30 phút cho xôi mềm tay thì bắc xôi ra.

Người Thái lấy xôi ra ếp khẩu (dụng cụ đựng xôi đan bằng tre hoặc mây), chấm xôi với chẩm chéo rất thơm, ngon.

Chỉ là một món ăn giản dị của núi rừng, gắn với những con suối róc rách đầu nguồn, những nương lúa chín vàng bên sườn đồi, những vạt rừng tre nứa xanh ngút đầu non và bếp lửa mùa đông của mẹ, mà sao có thể khiến người đi xa khó nguôi quên đến thế. Xôi nếp nương cũng khiến người mới gặp lần đầu ngỡ ngàng trước một món ăn tưởng không có gì đơn giản, khiêm tốn hơn, mà chứa trong đó biết bao nghệ thuật và ý tưởng của hạt gạo vùng cao trong mối giao tình với nước, lửa.