Giỏ hàng

Các phạm trù đối lập trong Âm Dương - Nghiệm ngẫm đừng Cứng nhắc (III)

Các phạm trù đối lập trong Âm Dương - Nghiệm ngẫm đừng Cứng nhắc (III)

HÌNH HOÁ KHÍ QUA VECTOR (VÉC TƠ)

Tại sao phải dùng vecto để biểu thị khí. Vì từ ngữ không thể mô tả đủ. Đông y đã có nhiều từ để mô tả chi tiết hơn về cặp phạm trù đối lập này như hàn nhiệt, thu liễm phát hãn, ôn bình… Nhưng tôi thấy cũng chẳng đủ để người khác rõ ràng được tính chất của một thức.

HÌNH HOÁ KHÍ QUA VECTOR (VÉC TƠ)

Tại sao phải dùng vecto để biểu thị khí. Vì từ ngữ không thể mô tả đủ. Đông y đã có nhiều từ để mô tả chi tiết hơn về cặp phạm trù đối lập này như hàn nhiệt, thu liễm phát hãn, ôn bình… Nhưng tôi thấy cũng chẳng đủ để người khác rõ ràng được tính chất của một thức.

Ví dụ cùng là lửa nhưng than đá, than củi, lửa củi, lửa gas, lò vi sóng, tia laze, bức xạ ion là rất khác nhau. Chắc đông y khó mà mô tả được chúng khác nhau thế nào hay do người nông dân này không biết. Ai cũng biết là khác nhau nhưng có từ ngữ hay cách nào để mô tả cho người khác hiểu được.

Một câu hỏi đặt ra là sao không dùng cách diễn dịch của đông y mô tả như hàn nhiệt ôn bình… thì có rõ ràng dễ dàng hơn không? Đôi khi người ta lại cần rút gọn để có thể nói những điều rộng lớn hơn to tát hơn mà lại đơn giản xúc tích hơn, nhanh hơn thậm chí dễ hiểu hơn. Vì không phải lúc nào cũng có thể diễn dịch một cách đầy đủ nhưng loằng ngoằng được.

Có thể có rất nhiều cặp phạm trù đối lập nhưng dù bao nhiêu thì cũng có thể qui gọn về hai từ âm và dương. Nhưng theo tôi để đơn giản được thì phải qua phức tạp, để rút gọn được người ta phải hiểu cái diễn dịch là gì. Trong cái hiểu người ta có thể rút gọn và trong cái rút gọn người ta có thể hiểu.

Nói cách khác bài này chỉ là cách diễn dịch về khí rồi để rút gọn đơn giản hoá vào hai từ âm dương.

Lấy ví dụ tiếp thế này. Cùng là lực tác động vào một cái thớt bằng gỗ dày 5cm; một đầu đạn nhỏ nhưng gia tốc nhanh và lực mạnh sẽ xuyên thủng nhưng không làm thớt nhúc nhích; một cái bồ bằng gỗ nặng 3kg với gia tốc chậm và lực vừa phải không làm thớt thủng nhưng làm cái thớt bay xa vài mét. Cái bồ có thể tượng trưng cho lửa than đá âm ỉ, hoặc tính nóng trong của tam thất; còn đầu đạn có thể tượng trưng cho lửa tia laze hoặc tính nóng da gà da vịt của mù tạt, ớt. Làm sao có thể mô tả được điều này qua ngôn ngữ. Chỉ có người hiểu phần diễn dịch ngầm bên dưới mới có thể hiểu được từ âm khi nói về tam thất và mù tạt còn người không hiểu thì đều cho chúng âm như nhau.

Rồi người ta có thể nói rút gọn Hải sản âm. Trong cái hiểu mà không cần mô tả rõ là khí của nó là đi lên hay đi xuống, mạnh hay nhẹ người ta vẫn biết dùng cái gì để kết hợp với hải sản đó là gừng xả ớt cũng là âm. Cách ám chỉ này phổ biến trong sách thực dưỡng. Nói một thứ là âm hay dương mà không diễn dịch rõ âm dương như thế nào. Thực ra cũng không thể nào mà diễn dịch mọi thứ ra được nên đành phải nói rút gọn là âm hay dương nhưng với sự hiểu ngầm định. Điều này làm nảy sinh bao cuộc tranh cãi về việc nói thứ này âm thứ kia dương.

Thế nên người nông dân mới nghĩ ra hình hoá khí bằng vecto, đây cũng là các tính chất của khí. Không biết có làm vấn đề thêm rắc rối không.

Trước hết làm rõ một vài khái niệm (mang tính cá nhân)

Hình là tất cả những gì tai nghe mắt thấy mũi ngửi lưỡi nếm tay sờ ví dụ trên cao dưới thấp, hắc nồng, chua cay mặn ngọt, cứng mềm… Bạn có thể dùng cách đó để biết được khí như thế nào, ngoài ra cũng phải ăn, phải dùng thì mới rõ được chứ không ai nhìn không mà biết được hết.

Khí là năng lượng ẩn tàng bên trong hình có các mặt như chiều hướng (lên xuống, vào ra), cường độ (mạnh nhẹ), tính chất (nóng lạnh), vị trí (nông sâu).

Thức âm là ăn vào làm ly tâm khí khỏi cơ thể (bốc hỏa lên trên hay ì trệ hàn lạnh kéo xuống), dương là gom khí lại cho cơ thể, làm khí vượng lên.

Các hình thái của vector:

1. VECTOR MẢNH & DÀI
Biểu thị cho lực li tâm mạnh nhanh, gia tốc lớn, cường độ mạnh, thời gian nhanh.
Vd cho loại này là lửa tia laze, lò vi sóng, mù tạt, nồi inox, nồi sắt

2. VECTOR DÀY & DÀI
Biểu thị cho lực li tâm vừa, cường độ vừa, thời gian vừa, phù hợp với sự cân bằng của cơ thể.
Vd cho loại này là lửa củi, lửa gas, gừng xả, nồi đồng, nồi nhôm

3. VECTOR DÀY & NGẮN
Biểu thị cho lực li tâm nhỏ, cường độ nhỏ, thời gian chậm
Vd lửa than đá, than củi, tam thất, nồi đất

4. VECTO HƯỚNG LÊN
Biểu thị cho khí bốc, tính hoạt. Vd mù tạt, ớt, gừng, rượu.

5. VECTO HƯỚNG XUỐNG
Biểu thị cho khí chìm, tính trệ vd hải sản, ngưu bàng, mồng tơi.

6. VECTO ĐUÔI TO ĐẦU BÉ
Biểu thị cho ban đầu thì mạnh về sau thì yếu, nhanh tắt, ít ảnh hưởng về sau. vd mù tạt

7. VECTO ĐUÔI BÉ ĐẦU TO
Biểu thị cho ban đầu thì yếu về sau thì mạnh, lâu dài âm ỉ, ban đầu thì không thấy gì nhưng ảnh hưởng mạnh về sau. vd tam thất, hồ tiêu.

8. VECTO MÀU XANH
Biểu thị cho tính hàn lạnh vd củ cải, mù tạt, hải sản, thịt trâu.

9. VECTO MÀU ĐỎ
Biểu thị cho tính nóng ấm vd carot, thịt gà, thịt dê.

10. VECTO Ở VỊ TRÍ GẦN VÙNG CÂN BẰNG (biểu thị trên ma trận toạ độ)
Biểu thị cho năng lượng nổi, dễ dùng, ngay bên trên, ngay bên ngoài, dễ hấp thu, nhanh tan, dễ tiêu hoá. vd như carot, mù tạt, các loại hoa quả sinh tố

11. VECTO Ở VỊ TRÍ XA VÙNG CÂN BẰNG (biểu thị trên ma trận toạ độ)
Biểu thị cho năng lượng chìm sâu, ẩn tàng, khó dùng, khó hấp thu, khó tiêu hoá. Vd ngưu bàng, tam thất, hồ tiêu, cá trê, lươn, gạo nếp.

Hầu hết thức có tính hàn lạnh thì khí đi xuống, ì trệ. Ví dụ rau muống, rau đay, mồng tơi, dưa chuột, ngưu bàng, nhân sâm. Các thức này được mô tả bằng vecto màu xanh hướng xuống nhưng độ dày mỏng và vị trí xa gần miền cân bằng khác nhau. Rau muống rau đay dưa chuột thì vecto mỏng và gần miền cân bằng còn ngưu bàng và nhân sâm vecto to dày và xa miền cân bằng.

Hầu hết các thức có tính nóng ấm thì khí hướng lên. Ví dụ như ớt sả gừng hạt tiêu. Ớt vecto đỏ mảnh dài gần miền cân bằng, gừng xả vecto dày ngắn gần vùng cân bằng, hồ tiêu, tam thất vecto dày ngắn xa vùng cân bằng.

Có loại vừa có tính nhiệt mà khí lại đi xuống, ì trệ. Ví dụ dưa hấu ăn vừa lạnh bụng nhưng lại gây nóng trong. Biểu thị bằng vecto đỏ hướng xuống, gần miền cân bằng. Loại này có thể nói là nóng âm.

Có loại vừa có tính hàn nhưng lại bốc lên. Ví dụ củ cải, mù tạt. Biểu thị bằng vecto xanh mảnh hướng lên. Mù tạt thì năng lượng nổi hơn nên vecto gần miền cân bằng, củ cải chìm sâu hơn nên xa vùng cân bằng. Mù tạt rất cay nhưng hết ngay, cay nhưng không gây nhiệt. Loại này có thể nói là lạnh âm, hàn lạnh nhưng lại li tâm, lạnh mà khí lại hoạt. Một loại có tính chất hay vì đa phần là hàn lạnh và khí chìm, ì trệ, đi xuống còn loại này là bốc lên. Ngược với mù tạt là ớt, cùng là cay nóng nhưng ớt thì bốc lên. Cũng ngược với mù tạc là hải sản, cùng lạnh nhưng hải sản khí chìm, đi xuống, ì trệ. Thế nên hải sản vừa có thể ăn với ớt vừa có thể ăn với mù tạc. Nhưng mù tạc năng lượng rất bên ngoài, cay cái tan hết ngay, nó chỉ dùng để chấm không dùng để nấu vì năng lượng của nó rất nhanh huỷ. Ai muốn ăn cay mà không sợ nhiệt có thể ăn mù tạt.

Cà rốt và sắn dây là 2 củ khá đặc biệt. Nếu bạn tra Từ điển đông y nói cà rốt vị ngọt ấm, tính bình không độc. Thì cũng cả trăm thứ đều vị tính đều thế, thế nên dùng biểu đồ vectơ mới biết cái nào hơn cái nào, nằm ở vị trí nào. Cái tôi chuẩn bị nói đây là cách nông dân, bạn cứ quan sát, ăn cảm nhận thôi. Cà rốt màu đỏ nên nó có xu hướng là ấm nóng nhưng ăn thì có vẻ mát vì nó là củ nên khí đi xuống nhưng lại không quá chìm đến mức hàn lạnh ì trệ. Củ rất cứng tưởng năng lượng chìm sâu mà lại rất nổi, có thể ăn sống ép nước sinh tố uống nhiều mà không lạnh bụng. Nếu biểu thị bằng vecto nó là vecto đỏ hướng xuống, dày và ở trong miền cân bằng của cơ thể. Nó làm khí của cơ thể vượng lên chứ kéo xuống ì trệ cũng không làm bốc lên. Nếu tra bài thuốc về Cà rốt thì rất nhiều, trong đó làm phục hồi sinh lực, chữa ho, chữa ỉa chảy, ăn nhiều có thể gây táo bón. Có thể nói cà rốt là ấm dương – ấm mà không gây ly tâm.

Sắn dây thì khí chìm sâu hơn nên lạnh hơn nhưng không quá sâu như ngưu bàng hay nhân sâm. Nó lạnh khi sống nhưng khi quấy chín nó lại có thể giúp chữa ho, chữa cảm, làm ấm người. Lúc quấy chín năng lượng được lôi ra ngoài và làm khí hoạt hơn nên nó trở thành thứ mát mà khí hoạt, có thể nói là mát dương – mát mà không gây ly tâm.

Có thể nhận định trên ko phải chính xác, không có tính hàn lâm, chính thống, chỉ để tham khảo.

Theo Anh Vũ Minh Việt